Lập kế hoạch từng tiết riêng lẻ là cách làm phổ biến nhất. Tuy nhiên, cách này tạo ra một vấn đề thường bị bỏ qua: mỗi tiết học trở thành một đơn vị khép kín.
Mỗi tiết đều có phần khởi động, nội dung chính và phần củng cố. Mỗi tiết đều có cảm giác như đã “hoàn thành”.
Nhưng chính vì từng tiết được thiết kế độc lập, nên kiến thức và kỹ năng của tiết trước không thực sự trở thành nền tảng cho tiết sau.
Kết quả là: học sinh gặp một cấu trúc ngôn ngữ vào thứ Hai, ba tuần sau lại gặp chính cấu trúc đó, và giáo viên phải gần như dạy lại từ đầu.
Ý tưởng cốt lõi: mỗi phần phải là cầu nối dẫn sang phần tiếp theo
Báo cáo của Ofsted về việc dạy tiếng Anh diễn đạt rất ngắn gọn ý tưởng này:
Các văn bản nên được lựa chọn cẩn thận “để mỗi văn bản trở thành cầu nối tới ngôn ngữ và kiến thức cần thiết cho văn bản tiếp theo.”
Từ khóa ở đây là “cầu nối”.
Điều đó có nghĩa là Tiết 3 không chỉ đơn thuần diễn ra sau Tiết 2 về mặt thời gian — mà Tiết 3 phải dựa trên nền tảng đã được hình thành ở Tiết 2.
Báo cáo của Ofsted về dạy ngoại ngữ cũng thể hiện cùng một nguyên tắc, nhưng từ một góc nhìn khác: quá trình tiến bộ nên đi từ những khái niệm và cấu trúc đơn giản đến phức tạp hơn; ngữ âm, từ vựng và ngữ pháp cần được đan xen để học sinh đạt được mức độ sử dụng gần như tự động trước khi chuyển sang những nhiệm vụ ở cấp độ cao hơn.
Khung chuỗi 5 tiết
Đây là một khung có thể áp dụng cho phần lớn các đơn vị bài học.
Điểm khác biệt so với cách lập kế hoạch từng tiết là: mục tiêu ngôn ngữ chính được duy trì xuyên suốt cả năm tiết, trong khi mức độ hỗ trợ và loại hình nhiệm vụ sẽ thay đổi.
Tiết 1 — Gặp gỡ ngôn ngữ trong ngữ cảnh
Học sinh tiếp xúc với cấu trúc hoặc từ vựng mục tiêu thông qua một văn bản hoặc đoạn ghi âm, không được giải thích quy tắc trước.
Nhiệm vụ: Hiểu nội dung. Ở giai đoạn này chưa yêu cầu học sinh phải tạo ra ngôn ngữ.
Cuối tiết: Làm nổi bật cấu trúc mục tiêu, gọi tên cấu trúc đó bằng một câu giải thích ngắn, rồi dừng lại.
Tiết 2 — Làm rõ và luyện tập có kiểm soát
Dạy quy tắc trong 5 phút (xem thêm bài viết về dạy ngữ pháp).
Sau đó cho học sinh luyện tập với những câu trả lời có đáp án rõ ràng.
Cuối tiết: Mỗi học sinh viết hai câu về bản thân, sử dụng cấu trúc vừa học.
Thu bài — những bài viết này sẽ trở thành dữ liệu chẩn đoán cho Tiết 3.
Tiết 3 — Sửa lỗi chung và mở rộng
Mười phút đầu: Chọn ba lỗi phổ biến nhất từ bài viết của Tiết 2 và sửa trên bảng. Không nêu tên học sinh.
Thời gian còn lại: Mở rộng — bổ sung từ vựng liên quan đến chủ đề hoặc giới thiệu một biến thể của cấu trúc.
Đây là lúc ý tưởng “cầu nối” thể hiện rõ nhất: nội dung của Tiết 3 được quyết định bởi những gì học sinh thực sự tạo ra ở Tiết 2, chứ không phải hoàn toàn do giáo trình quyết định.
Tiết 4 — Vận dụng thông qua một nhiệm vụ có kết quả thực tế
Học sinh sử dụng cấu trúc đã học để thực hiện một nhiệm vụ, chẳng hạn:
phỏng vấn lẫn nhau rồi báo cáo lại;
giải quyết một bài tập thiếu thông tin;
tranh luận về một chủ đề nhỏ.
Không có duy nhất một đáp án đúng.
Giáo viên di chuyển quanh lớp và ghi nhận các lỗi, nhưng không ngắt lời học sinh để sửa ngay.
Tiết 5 — Tạo sản phẩm và quay lại Tiết 1
Học sinh tạo ra một sản phẩm ngắn, chẳng hạn:
một đoạn văn;
một bài nói kéo dài một phút;
một áp phích làm theo nhóm.
Và — điều đặc biệt quan trọng — dành 10 phút cuối để quay lại văn bản của Tiết 1.
Đọc lại văn bản đó.
Lần này, học sinh sẽ hiểu văn bản ở mức sâu hơn và nhận ra mình đã tiến bộ đến mức nào.
Ba lợi ích của việc lập kế hoạch theo chuỗi
1. Giảm thời gian chuẩn bị
Lập kế hoạch cho cả năm tiết cùng lúc sẽ mất ít thời gian hơn so với lập kế hoạch riêng từng tiết, bởi việc lựa chọn tài liệu và xác định mục tiêu chỉ cần thực hiện một lần.
2. Tự động ôn lại kiến thức
Cấu trúc ngôn ngữ mục tiêu xuất hiện xuyên suốt cả năm tiết, được lặp lại cách nhau vài ngày.
Điều này đưa luyện tập cách quãng vào chuỗi bài học một cách tự nhiên mà không cần xây dựng thêm một lịch ôn tập riêng.
Tài liệu High Impact Teaching Strategies của Sở Giáo dục Victoria dẫn một ước tính về effect size là 0,71 đối với luyện tập cách quãng, so với 0,41 đối với luyện tập dồn khối (Hattie, 2009). Lưu ý: các con số này được lấy từ nghiên cứu giáo dục K–12 nói chung, không phải nghiên cứu chuyên biệt về dạy ngoại ngữ.
3. Dễ xử lý khi phải bỏ một tiết
Nếu một tiết học bị mất do ngày nghỉ, kỳ thi hoặc một sự kiện đột xuất, bạn sẽ biết chính xác những phần nào có thể gộp lại — bởi bạn có thể nhìn thấy toàn bộ chuỗi bài học.
Bảng lập kế hoạch chuỗi — một trang cho 5 tiết
Nội dung ngôn ngữ | Nhiệm vụ chính | Sản phẩm cuối tiết | |
|---|---|---|---|
Tiết 1 | Gặp gỡ ngôn ngữ trong ngữ cảnh | Hiểu nội dung | — |
Tiết 2 | Quy tắc + luyện tập có kiểm soát | Bài tập có đáp án | 2 câu về bản thân |
Tiết 3 | Xử lý lỗi phổ biến + mở rộng | Luyện tập có kiểm soát một phần | Danh sách từ vựng mở rộng |
Tiết 4 | Vận dụng thông qua nhiệm vụ | Nói/viết có mục đích | Ghi chú về kết quả nhiệm vụ |
Tiết 5 | Củng cố | Tạo sản phẩm ngắn | Bài nói/viết + ôn lại Tiết 1 |
Ghi lại toàn bộ kế hoạch trên một trang duy nhất. Dán trang đó vào sổ tay.
Với mỗi tiết, bạn chỉ cần bổ sung thêm hai dòng ghi chú về những gì thực sự đã diễn ra trong lớp.
Ba sai lầm khi lập kế hoạch theo chuỗi bài học
Sai lầm 1 — Đặt quá nhiều mục tiêu ngôn ngữ cho một chuỗi
Khi lập kế hoạch cho một chuỗi năm tiết, phản xạ tự nhiên là cố nhồi nhét quá nhiều nội dung: hai cấu trúc ngữ pháp, ba nhóm từ vựng và thêm một kỹ năng.
Kết quả là năm tiết học rời rạc, chỉ có chung một cái tên.
Nguyên tắc: Một chuỗi — một mục tiêu ngôn ngữ chính.
Có thể có các mục tiêu phụ, nhưng chỉ một yếu tố nên được lặp lại xuyên suốt cả năm tiết.
Sai lầm 2 — Lập kế hoạch chi tiết cả năm tiết ngay từ đầu
Nếu Tiết 3 đã được lên kế hoạch hoàn chỉnh từ trước, sẽ không còn chỗ để thực hiện việc “xử lý các lỗi phổ biến dựa trên bài viết của Tiết 2”.
Khi đó, chuỗi bài học mất đi tính liên tục và quay trở lại thành năm tiết riêng biệt được đặt cạnh nhau.
Cách làm phù hợp: Xây dựng khung cho cả năm tiết, nhưng chỉ lên kế hoạch chi tiết cho từng tiết ngay trước khi dạy.
Bản tổng quan một trang là khung xương; phần chi tiết sẽ được bổ sung sau.
Sai lầm 3 — Không dự trù trường hợp lớp học tiến chậm hơn dự kiến
Gần như mọi chuỗi bài học đều có lúc bị chậm tiến độ.
Nếu khung kế hoạch không đủ linh hoạt, giáo viên sẽ buộc phải chạy nhanh để kịp chương trình và bỏ qua phần “sử dụng ngôn ngữ trong tình huống thực tế” ở Tiết 4 — trong khi đây lại là phần có giá trị nhất.
Giải pháp: Xem Tiết 3 là một tiết có tính linh hoạt cao.
Nội dung mở rộng ở Tiết 3 có thể được cắt giảm mà không làm ảnh hưởng đến cấu trúc tổng thể của cả chuỗi.
Khi chuỗi bài học bị gián đoạn
Một chuỗi năm tiết chắc chắn sẽ có lúc bị gián đoạn — bởi ngày nghỉ, bài kiểm tra đột xuất hoặc vì phòng học bị trưng dụng.
Nguyên tắc xử lý: Giữ lại Tiết 2 và Tiết 4; các tiết còn lại có thể gộp lại.
Tiết 2 là nơi xây dựng độ chính xác.
Tiết 4 là nơi biến ngôn ngữ thành công cụ giao tiếp.
Tiết 1, 3 và 5 có thể được rút gọn hoặc giao làm bài tập về nhà, trong khi chuỗi bài học vẫn giữ được cấu trúc tổng thể.
Cách áp dụng ngay
Với đơn vị bài học sắp tới, đừng bắt đầu bằng việc lập kế hoạch cho Tiết 1.
Thay vào đó, trước tiên hãy tạo một bản tổng quan một trang cho toàn bộ năm tiết.
Quá trình này mất khoảng 30 phút.
Sau đó, mỗi tiết chỉ cần khoảng 5–10 phút chuẩn bị, bởi những quyết định quan trọng nhất đã được đưa ra từ trước.
Đến Tiết 5, bạn sẽ đạt được một điều mà cách lập kế hoạch từng tiết riêng lẻ hiếm khi mang lại:
Học sinh nhìn lại văn bản từ tuần trước và nhận ra sự thay đổi ở chính mình.
Tài liệu tham khảo
Bài viết này được V-Compass biên soạn dựa trên:
Research review series: English, Ofsted — Trang tài liệu của GOV.UK · Bao gồm thông tin của khu vực công được cấp phép theo Open Government License v3.0.
Research review series: Languages, Ofsted — Trang tài liệu của GOV.UK · Bao gồm thông tin của khu vực công được cấp phép theo Open Government License v3.0.
High Impact Teaching Strategies, Sở Giáo dục Victoria — High Impact Teaching Strategies (PDF) (CC BY 4.0) · © State of Victoria (Department of Education and Training)
Bài viết này không phải là bản dịch của bất kỳ tài liệu nào được nêu ở trên.
