Mẹ nói không được xem thêm. Bố lại nghĩ thêm mười phút nữa cũng không sao.
Ông bà muốn đút cho cháu ăn nhanh, còn mẹ đang tập để con tự xúc.
Những khác biệt như vậy rất thường gặp trong gia đình, nhất là khi nhiều thế hệ cùng chăm sóc và nuôi dạy trẻ. Mỗi người có một cách nghĩ, kinh nghiệm và cách xử lý riêng.
Vấn đề không nằm ở chuyện ai đúng, ai sai. Điều quan trọng hơn là người lớn bất đồng với nhau như thế nào và giải quyết sự khác biệt đó ra sao trước mặt con.
Hai kiểu bất đồng cha mẹ cần phân biệt
Trong các tài liệu về xung đột gia đình, bất đồng giữa người lớn thường được chia thành hai kiểu: xung đột mang tính xây dựng và xung đột mang tính phá hoại.
Xung đột mang tính phá hoại thường là những cuộc cãi vã có to tiếng, chỉ trích nhau, im lặng lạnh nhạt kéo dài hoặc kéo con vào để phân xử. Đáng lo hơn là khi mâu thuẫn cứ lặp đi lặp lại nhưng không được giải quyết, khiến trẻ chỉ thấy người lớn căng thẳng với nhau mà không biết mọi chuyện sẽ kết thúc ra sao.
Xung đột mang tính xây dựng thì khác. Hai người vẫn có thể không đồng ý, nhưng họ nói rõ suy nghĩ của mình, lắng nghe nhau và cùng tìm cách giải quyết. Kết quả có thể là cả hai cùng thỏa hiệp hoặc một người chấp nhận nhường ở tình huống đó.
Điều đáng lo không phải là cha mẹ có bất đồng, mà là bất đồng diễn ra thường xuyên, căng thẳng và kéo dài mà không được giải quyết. Ngược lại, nếu người lớn trao đổi bình tĩnh, tôn trọng nhau và đi đến cách xử lý rõ ràng, trẻ có thể hiểu rằng không đồng ý với nhau là chuyện bình thường và mọi khác biệt đều có thể được giải quyết.
Vì vậy, cha mẹ không nhất thiết lúc nào cũng phải tỏ ra hoàn toàn đồng ý trước mặt con. Điều quan trọng hơn là cách cha mẹ nói chuyện và giải quyết bất đồng. Việc cố tỏ ra thống nhất trước mặt con nhưng sau đó lại tiếp tục căng thẳng với nhau cũng không thực sự giúp trẻ học được cách xử lý những khác biệt trong gia đình.
Bốn điều cha mẹ nên tránh khi không thống nhất cách dạy con
Đừng thay đổi quyết định của người kia ngay trước mặt con
Khi mẹ đã nói không nhưng bố lại nói có, trẻ rất dễ nhận ra rằng mình có thể hỏi người dễ đồng ý hơn. Lâu dần, điều này khiến các giới hạn trong gia đình trở nên thiếu nhất quán.
Cách xử lý đơn giản hơn là: nếu một người đã đưa ra quyết định trong tình huống đó, người kia nên tôn trọng quyết định ấy trước mặt con. Nếu chưa đồng ý, hai người có thể trao đổi lại sau.
Đừng bắt con chọn xem ai đúng
“Con thấy mẹ đúng hay bố đúng?”
Câu hỏi này khiến con rơi vào thế phải chọn một bên. Dù trả lời thế nào, con cũng có thể cảm thấy mình đang đứng về phía người này và làm người kia buồn.
Đừng nhờ con truyền lời
“Con nói với bố là...”
Khi đó, con vô tình bị kéo vào mâu thuẫn của người lớn. Những điều cần trao đổi giữa cha mẹ nên được nói trực tiếp với nhau.
Đừng biến chuyện bất đồng thành lời công kích
“Anh chiều con quá” vẫn đang nói về một cách ứng xử cụ thể.
Nhưng “Anh có bao giờ quan tâm đến con đâu” lại chuyển thành lời chỉ trích con người. Khi cuộc nói chuyện đi theo hướng này, hai bên càng khó bình tĩnh để tìm cách giải quyết vấn đề.
Cách xử lý khi cha mẹ không thống nhất
Cách đơn giản nhất là không tranh luận ngay trước mặt con.
Trong lúc sự việc đang xảy ra: nếu một người đã đưa ra quyết định, người còn lại nên tôn trọng quyết định đó trước mặt con, thay vì phản đối hoặc thay đổi ngay tại chỗ.
Sau đó, khi con không có mặt: hai người có thể ngồi lại để trao đổi xem lần sau nên xử lý thế nào.
Để cuộc nói chuyện không biến thành tranh cãi, có thể bắt đầu bằng ba câu hỏi:
“Anh/em đang lo điều gì nếu mình làm theo cách kia?” – giúp cả hai hiểu điều người kia thực sự quan tâm, thay vì chỉ cố chứng minh ai đúng.
“Cả hai mình đều muốn điều gì cho con?” – dù cách làm khác nhau, cha mẹ thường vẫn có chung một mục tiêu.
“Nếu lần sau gặp lại tình huống này, mình sẽ làm thế nào?” – chốt một cách xử lý cụ thể để tránh lặp lại cùng một cuộc tranh luận.
Năm điều cha mẹ nên thống nhất với nhau
Cha mẹ không cần phải đồng ý với nhau trong mọi chuyện. Điều đó cũng khó thực hiện trong thực tế.
Tuy nhiên, có một số vấn đề nếu mỗi người áp dụng một kiểu sẽ khiến con dễ bối rối. Vì vậy, gia đình nên thống nhất trước một vài nguyên tắc cơ bản:
Giờ đi ngủ trong những ngày con phải đi học.
Quy định về màn hình: con được dùng khi nào, ở đâu và trong bao lâu.
Cách xử lý khi con không nghe lời: có quát hay không, có cho con tạm rời khỏi tình huống không và trong bao lâu.
Ai là người quyết định khi cần xử lý ngay: có thể ưu tiên người đang trực tiếp ở bên con lúc đó.
Những điều tuyệt đối không làm: chẳng hạn đánh con hoặc dùng những lời nói mà cả gia đình đều cho là không phù hợp.
Có thể viết những nguyên tắc này ra và để ở nơi người lớn dễ nhìn thấy. Cách làm có vẻ hơi hình thức, nhưng lại giúp hạn chế việc phải tranh luận đi tranh luận lại về cùng một vấn đề.
Khi cha mẹ và ông bà không thống nhất cách dạy trẻ
Đây là tình huống khá khó xử trong nhiều gia đình Việt Nam, bởi nó không chỉ liên quan đến cách chăm sóc trẻ mà còn liên quan đến vai vế và cách giao tiếp giữa các thế hệ.
Thay vì tranh luận trực tiếp, có thể thử ba cách sau:
Nhờ ông bà hỗ trợ thay vì đưa ra yêu cầu.
Ví dụ:
“Mẹ giúp con chuyện này được không? Con đang tập cho cháu tự xúc nên mẹ để cháu tự ăn nhé.”
Cách nói này nhẹ nhàng và dễ tiếp nhận hơn so với:
“Mẹ đừng đút nữa.”
Chỉ tập trung vào một vài điều thật sự quan trọng.
Nếu cùng lúc nhờ ông bà thay đổi quá nhiều thứ, rất khó để mọi người nhớ và làm theo hết. Tốt hơn hết là chọn một hoặc hai nguyên tắc mà cha mẹ thực sự muốn duy trì.
Chấp nhận một số khác biệt.
Ông bà chiều cháu hơn cha mẹ là chuyện khá phổ biến. Không phải khác biệt nào cũng cần phải sửa. Trẻ hoàn toàn có thể hiểu rằng ở nhà ông bà có một vài quy tắc khác với ở nhà mình.
Khi cha mẹ không sống cùng nhau
Hai nhà không nhất thiết phải áp dụng những quy tắc giống hệt nhau. Điều quan trọng hơn là ở mỗi nhà, các nguyên tắc nên tương đối rõ ràng và nhất quán.
Trẻ có thể làm quen với việc ở nhà bố có một số quy tắc và ở nhà mẹ có một số quy tắc khác. Điều khiến con khó thích nghi hơn là khi các quy tắc liên tục thay đổi tùy theo tâm trạng hoặc từng tình huống.
Một nguyên tắc quan trọng khác là: không nói xấu người kia trước mặt con.
Con có mối quan hệ với cả bố và mẹ. Khi thường xuyên nghe một người mình yêu quý bị người kia chê trách, trẻ dễ cảm thấy bị kẹt ở giữa và không biết nên đứng về phía ai.
Nên bắt đầu từ đâu?
Tối nay, sau khi con đã ngủ, cha mẹ có thể dành khoảng 15 phút để thống nhất một trong năm điều ở trên.
Có thể bắt đầu với câu hỏi: ai sẽ là người quyết định khi một tình huống cần được xử lý ngay? Đây là một trong những vấn đề dễ khiến cha mẹ vô tình thay đổi quyết định của nhau trước mặt con.
Quy tắc có thể rất đơn giản:
Người đang trực tiếp ở bên con sẽ đưa ra quyết định trong tình huống đó. Người còn lại không thay đổi quyết định ngay trước mặt con. Nếu chưa đồng ý, cả hai sẽ trao đổi lại sau.
Lưu ý
Nội dung mang tính tham khảo. Nếu xung đột trong gia đình kéo dài, có yếu tố bạo lực, hoặc ảnh hưởng tới an toàn của bất kỳ ai, hãy tìm tới chuyên gia tâm lý gia đình hoặc dịch vụ hỗ trợ phù hợp.
Nguồn tham khảo
Bài viết do V-Compass biên soạn, tham khảo từ:
Các báo cáo và hướng dẫn thực hành về quan hệ gia đình và xung đột giữa cha mẹ, Australian Institute of Family Studies – https://aifs.gov.au (CC BY 4.0)
Nội dung hướng dẫn cha mẹ thuộc khu vực công · Contains public sector information licensed under the Open Government Licence v3.0
Đây không phải bản dịch của bất kỳ tài liệu nào nêu trên.
