“Cho con nghe nhạc tiếng Anh đi, trẻ con học qua bài hát nhanh lắm.”

Đây là lời khuyên phổ biến đến mức ít ai nghĩ đến chuyện kiểm tra lại. Bài viết này thử làm điều đó và câu trả lời thú vị hơn một chữ “đúng” hay “sai”.

Bằng chứng nghiên cứu thực sự cho thấy điều gì?

Năm 2024, một tổng quan hệ thống đã xem xét 60 nghiên cứu tại 23 quốc gia về việc sử dụng bài hát để hỗ trợ trẻ từ 2 đến 18 tuổi học ngôn ngữ thứ hai.

Phần lớn nghiên cứu ghi nhận rằng bài hát có thể mang lại lợi ích cho quá trình học ngôn ngữ. Tuy nhiên, nhóm tác giả cũng lưu ý rằng nhiều nghiên cứu còn hạn chế về phương pháp, nên chưa thể khẳng định chắc chắn rằng chính việc học qua bài hát là nguyên nhân tạo ra những tiến bộ được quan sát.

Điều này không có nghĩa là “bài hát không có tác dụng”. Cách hiểu phù hợp hơn là: các kết quả hiện tại khá tích cực, nhưng bằng chứng vẫn chưa đủ mạnh để xác định chính xác bài hát giúp người học tiến bộ đến mức nào.

Lợi ích rõ nhất nằm ở phát âm

Trong số các kỹ năng được nghiên cứu, phát âm là lĩnh vực cho kết quả rõ ràng và nhất quán hơn.

Một nghiên cứu năm 2023 đăng trên tạp chí Languages được thực hiện với 95 học sinh Trung Quốc khoảng 14 tuổi. Các em học cùng một lời bài hát trong ba buổi, mỗi buổi 30 phút. Một nhóm hát, trong khi nhóm còn lại đọc lời thành tiếng.

Cả hai nhóm đều tiến bộ, nhưng nhóm hát cải thiện nhiều hơn về phát âm ở cấp độ câu, bao gồm độ dễ hiểu, độ trôi chảy, cách phát âm từng âm và ngữ điệu.

Một nghiên cứu trước đó của Baills và cộng sự (2021) cũng ghi nhận lợi ích tương tự đối với phát âm. Tuy nhiên, nghiên cứu này không cho thấy việc hát giúp người học ghi nhớ nghĩa của từ tốt hơn.

Từ những kết quả này, có thể rút ra một nhận định tương đối thận trọng: hát có thể hỗ trợ việc luyện phát âm, đặc biệt ở giai đoạn đầu học ngôn ngữ. Với khả năng ghi nhớ nghĩa của từ, bằng chứng hiện nay chưa rõ ràng bằng.

Một yếu tố đáng chú ý: giai điệu quen thuộc

Có một chi tiết ít được nhắc đến nhưng rất đáng cân nhắc khi chọn bài hát cho trẻ: mức độ quen thuộc của giai điệu.

Nghiên cứu năm 2023 nêu trên cho rằng khi đã quen với giai điệu, người học có thể bớt lo lắng và dành nhiều nguồn lực nhận thức hơn cho phần tiếng Anh thay vì phải học thêm một giai điệu hoàn toàn mới.

Nói đơn giản hơn: Nếu giai điệu còn xa lạ, trẻ phải vừa làm quen với giai điệu vừa xử lý ngôn ngữ mới. Khi sự chú ý bị chia cho hai nhiệm vụ, phần ngôn ngữ có thể được tiếp nhận kém hiệu quả hơn.

Với gia đình, có thể áp dụng theo cách rất đơn giản:

  • Không cần ngại cho trẻ nghe đi nghe lại một bài quen thuộc. Việc liên tục đổi sang bài mới chưa chắc đã tốt hơn.

  • Có thể ưu tiên những bài có giai điệu trẻ đã biết, kể cả những bài tiếng Anh sử dụng một giai điệu quen thuộc.

  • Nghe lặp lại không phải là lãng phí thời gian. Khi đã quen với giai điệu, trẻ có thể dành nhiều sự chú ý hơn cho từ ngữ và cách phát âm trong bài.

Điều gì chưa nên kỳ vọng quá nhiều?

Bên cạnh những kết quả tích cực, vẫn có một số khía cạnh mà bằng chứng hiện tại chưa đủ mạnh để đưa ra kết luận chắc chắn.

Ngữ pháp và kỹ năng viết

Một nghiên cứu năm 2024 khảo sát 200 sinh viên về cảm nhận của họ đối với việc sử dụng âm nhạc khi học ngoại ngữ. Người tham gia đánh giá lợi ích cao hơn đối với nghe và phát âm , lần lượt khoảng 3,51/5 và 3,49/5. Trong khi ngữ pháp và viết thấp hơn, lần lượt 2,60/5 và 2,76/5.

Tuy nhiên, đây là đánh giá chủ quan của người học, không phải phép đo trực tiếp về mức tiến bộ của các kỹ năng này.

Khả năng học từ vựng

Một số nghiên cứu cho thấy bài hát có thể hỗ trợ việc học từ mới. Chẳng hạn, nghiên cứu của Tilwani và cộng sự cho thấy nhóm học qua bài hát có kết quả tốt hơn ở nhận diện dạng nói, nối dạng từ với nghĩa và nhận diện cụm từ đi cùng nhau.

Dù vậy, nghiên cứu này được thực hiện trong một bối cảnh khá cụ thể, với người học nữ trình độ trung cấp tại một trung tâm ở Iran. Vì vậy, cần thận trọng khi áp dụng kết quả này cho mọi nhóm người học.

“Bài hát cứ lặp lại trong đầu sẽ giúp trẻ nhớ từ”

Ý tưởng này nghe rất hợp lý — lặp lại không chủ ý thì dù sao cũng là lặp lại. Tuy nhiên, trong các nguồn được tham khảo cho bài viết này, chưa có nghiên cứu nào trực tiếp kiểm chứng giả thuyết đó trong việc học ngôn ngữ. Vì vậy, đây nên được xem là một khả năng hợp lý, chứ chưa phải kết luận đã được chứng minh.

Vì sao học tiếng Anh qua bài hát vẫn hữu ích?

Dù bằng chứng chưa đủ để coi bài hát là một “phương pháp thần kỳ”, âm nhạc vẫn có vị trí đáng kể trong việc học tiếng Anh tại nhà. Một số lợi ích của nó không nhất thiết thể hiện trực tiếp qua điểm số.

Bài hát có thể giúp việc học bớt căng thẳng

Nghiên cứu năm 2024 nêu trên tìm thấy mối tương quan âm giữa tần suất nghe nhạc khi học ngoại ngữ và mức e ngại khi giao tiếp (r = −0,185; p < 0,01).

Mối liên hệ này khá nhỏ và không chứng minh rằng nghe nhạc trực tiếp làm giảm lo lắng, nhưng vẫn gợi ý rằng âm nhạc có thể góp phần tạo ra một trải nghiệm học dễ chịu hơn.

Bài hát tạo cơ hội để trẻ gặp lại những cụm từ quen thuộc

Trong giao tiếp tự nhiên, nhiều từ thường xuất hiện cùng nhau thành các cụm như once upon a time, how are you hay let’s go. Qua bài hát, trẻ có thể nghe những cụm này lặp lại nhiều lần trong một ngữ cảnh có nhịp điệu và dễ nhớ.

Dù vậy, bằng chứng ở đây chủ yếu cho thấy việc học ngôn ngữ theo cụm có giá trị, chứ chưa chứng minh rằng âm nhạc tạo ra một lợi thế riêng biệt.

Bài hát dễ đưa vào sinh hoạt hằng ngày

Một bài hát có thể được bật khi trẻ ăn sáng, chơi, dọn đồ hoặc chuẩn bị đi học mà không cần sắp xếp thêm một buổi học riêng.

Với những gia đình bận rộn, đây là một lợi thế rất thực tế: trẻ có thêm cơ hội tiếp xúc với tiếng Anh mà không tạo cảm giác đang phải học thêm.

Bốn cách dùng bài hát hiệu quả hơn

1. Chọn ít bài, nghe nhiều lần

Ba bài được nghe thường xuyên trong một tháng có thể hữu ích hơn việc liên tục chuyển sang ba mươi bài mới. Sự quen thuộc giúp trẻ có cơ hội chú ý ngày càng nhiều hơn đến phần ngôn ngữ thay vì chỉ tập trung vào giai điệu.

2. Khuyến khích trẻ hát theo

Đừng chỉ bật nhạc làm âm thanh nền. Khi có thể, hãy khuyến khích trẻ hát, nhắc lại hoặc bắt chước một vài câu trong bài.

Một số nghiên cứu về phát âm đã trực tiếp ghi nhận kết quả tích cực khi người học không chỉ nghe mà còn chủ động hát theo.

3. Cho trẻ nhìn lời bài hát

Với trẻ đã biết đọc, phụ huynh có thể cho con nhìn lời khi nghe hoặc hát. Việc này giúp trẻ kết nối âm thanh mình nghe được với mặt chữ tương ứng.

Không cần biến hoạt động này thành một bài kiểm tra. Chỉ cần để trẻ vừa nghe, vừa nhìn và dần nhận ra những từ quen thuộc.

4. Đưa một vài cụm từ ra khỏi bài hát

Khi trẻ đã quen với bài, hãy chọn khoảng ba cụm từ đơn giản có thể dùng trong cuộc sống hằng ngày và chủ động sử dụng chúng trong tuần.

Đây là bước giúp ngôn ngữ không chỉ nằm trong bài hát mà dần được chuyển sang giao tiếp thực tế.

Một lưu ý khi chọn bài

Lời bài hát không phải lúc nào cũng là mẫu tiếng Anh phù hợp để học ngữ pháp.

Để giữ nhịp, tạo vần hoặc phục vụ phong cách nghệ thuật, lời nhạc có thể đảo trật tự từ, lược bớt thành phần câu hoặc sử dụng những cách diễn đạt ít gặp trong giao tiếp thông thường.

Điều này không phải vấn đề nếu mục tiêu là luyện âm, làm quen với nhịp điệu và tăng mức độ tiếp xúc với tiếng Anh. Tuy nhiên, phụ huynh không nên mặc định rằng mọi câu xuất hiện trong bài hát đều là cấu trúc chuẩn để trẻ bắt chước khi nói hoặc viết.

Tiêu chí chọn: ưu tiên bài có cấu trúc lặp lại, nhịp rõ và tốc độ vừa phải. Nhạc thiếu nhi hoặc những bài có lời đơn giản thường phù hợp với mục tiêu học ngôn ngữ hơn các bài có tốc độ quá nhanh hoặc lời quá phức tạp.

Có thể bắt đầu như thế nào?

Hãy bắt đầu với một bài hát.

Bật bài đó vào một thời điểm tương đối cố định trong ngày, chẳng hạn khi ăn sáng hoặc trên đường đi học. Khuyến khích trẻ hát theo, kể cả khi con chưa nhớ hoặc phát âm đúng toàn bộ lời bài hát.

Khi trẻ đã quen, có thể cho con nhìn lời và theo dõi các từ trong lúc hát. Sau đó, chọn một vài cụm đơn giản trong bài để sử dụng lại trong giao tiếp hằng ngày.

Cách làm này khá sát với những gì các bằng chứng hiện có đang gợi ý: chọn ít bài, lặp lại nhiều lần, để trẻ tham gia chủ động và giúp con kết nối âm thanh với ngôn ngữ.

Có thể đây không phải cách nghe nhạc mới mẻ nhất, nhưng hợp lý hơn việc chỉ bật thật nhiều bài tiếng Anh rồi kỳ vọng rằng trẻ sẽ tự học được ngôn ngữ.

Nguồn tham khảo:

Bài viết do V-Compass biên soạn, tham khảo từ:

  • Hamilton, A. và cộng sự (2024). Investigating the substantive linguistic effects of using songs for teaching second or foreign languages...: A systematic review of intervention research. System, 124.

  • Zhang, Y., Baills, F. & Prieto, P. (2023). Singing Songs Facilitates L2 Pronunciation and Vocabulary Learning. Languages, 8(3), 219.

  • Tilwani, S.A. và cộng sự (2022). Effects of Songs on Implicit Vocabulary Learning. Frontiers in Education, 7:797344.

  • Kim, H.-J., Chong, H.J. & Lee, M. (2024). Music listening in foreign language learning. Frontiers in Education, 9:1372786.

  • Albelihi, H.H.M. (2022). Intermediate EFL learners’ formulaic language speaking proficiency. Frontiers in Psychology, 13:949675.

  • Baills, F. và cộng sự (2021). Listening to Songs and Singing Benefitted Initial Stages of Second Language Pronunciation but Not Recall of Word Meaning. Language Learning, 71(2), 369–413.

Đây không phải bản dịch của bất kỳ tài liệu nào nêu trên.