Máy chiếu không lên. Nửa lớp đi thi đấu thể thao. Hoạt động chính kết thúc sớm mười lăm phút. Học sinh không làm bài tập về nhà nên phần chữa bài trở nên vô nghĩa.
Bốn tình huống này xảy ra thường xuyên tới mức không thể gọi là bất ngờ. Nhưng phần lớn giáo án lại được soạn như thể chúng không tồn tại.
Bài viết này không bàn về việc soạn thêm giáo án. Nó bàn về bốn thứ chuẩn bị một lần rồi dùng được cả năm.
Nguyên tắc: dự phòng là bộ công cụ, không phải giáo án thứ hai
Soạn hai giáo án cho mỗi tiết là bất khả thi và cũng không cần thiết.
Thứ chị cần là một bộ hoạt động dùng được với bất kỳ nội dung nào, chuẩn bị một lần, cất trong bìa hồ sơ, lấy ra khi cần.
Bốn loại tình huống, bốn loại công cụ.
Tình huống 1: thừa thời gian
Hoạt động chính xong sớm. Còn 12 phút và học sinh bắt đầu ồn.
Đây là tình huống phổ biến nhất và cũng dễ chuẩn bị nhất. Điều kiện của một hoạt động lấp chỗ tốt:
Không cần chuẩn bị gì
Không cần biết trước bài học hôm nay là gì
Co giãn được từ 3 đến 15 phút
Có giá trị học tập thật, không phải chỉ để giết thời gian
Năm hoạt động đáp ứng đủ bốn điều kiện:
Viết nhanh 60 giây. "Viết ra tất cả các từ em nhớ được từ bài tuần trước." Không nhìn vở. Đây là hình thức luyện gợi nhớ — báo cáo tổng quan của Ofsted về dạy ngoại ngữ nhấn mạnh việc chủ động nhớ lại giúp lưu giữ kiến thức trong trí nhớ dài hạn.
Mô tả không được nói từ. Một em mô tả để bạn đoán từ, không được dùng chính từ đó. Chơi theo cặp, cả lớp cùng lúc.
Ba câu về hôm nay. Mỗi em viết ba câu tiếng Anh về ngày hôm nay của mình. Chia sẻ theo cặp.
Câu chuyện bắt buộc. Đưa 5 từ bất kỳ, cặp đôi kể một câu chuyện ngắn có đủ cả 5.
Ai nói được lâu hơn. Một chủ đề đơn giản, học sinh nói liên tục không dừng. Bắt đầu 30 giây, tăng dần.
Điểm chung: không cần giấy in, không cần thiết bị, không cần chuẩn bị trước.
Tình huống 2: thiếu thời gian
Còn 6 phút mà chị mới xong hai phần ba giáo án.
Quyết định vội vàng ở phút thứ 39 thường là quyết định tệ — thường là bỏ phần vận dụng và nhồi nốt phần giảng.
Cách xử lý: quyết định trước, không quyết định lúc đó. Trong giáo án một trang có mục "nếu thiếu thời gian, cắt gì". Điền mục đó khi soạn bài, lúc còn tỉnh táo.
Nguyên tắc cắt: cắt phần giáo viên nói, giữ phần học sinh làm.
Điều này đi ngược phản xạ tự nhiên — khi vội, ta có xu hướng giữ phần giảng vì "chưa dạy hết bài". Nhưng một tiết học trong đó học sinh nghe giảng đủ nhưng không thực hành lần nào là một tiết học không có kết quả.
Ba thứ cắt được mà ít thiệt hại:
Phần dẫn nhập nếu chưa làm (chuyển thẳng vào hoạt động chính)
Phần chữa bài chi tiết từng câu (chỉ chữa câu có nhiều em sai)
Phần tổng kết bằng lời của giáo viên (thay bằng một câu hỏi cho học sinh)
Tình huống 3: mất thiết bị
Máy chiếu hỏng, mạng chậm, file không mở được.
Cách chuẩn bị: với mỗi bài có dùng thiết bị, hỏi trước một câu — "nếu không có cái này, tôi dạy bằng gì?"
Phần lớn trường hợp có câu trả lời đơn giản:
Định dùng | Thay bằng |
|---|---|
Slide có hình | Vẽ tay lên bảng, hoặc mô tả bằng lời rồi cho học sinh vẽ |
Video | Kể lại nội dung, hoặc cho học sinh đóng vai |
File nghe | Giáo viên đọc to hai lần với tốc độ khác nhau |
Bài tập trực tuyến | Viết 5 câu lên bảng, học sinh làm vào vở |
Ghi câu trả lời này vào góc giáo án, một dòng. Khi máy chiếu hỏng thật, chị không mất ba phút đứng nghĩ.
Tình huống 4: lớp vắng nhiều hoặc lớp ghép
Nửa lớp đi hoạt động ngoại khoá. Hoặc hai lớp ghép lại vì giáo viên nghỉ.
Với lớp vắng nhiều: đừng dạy bài mới. Học sinh vắng sẽ hổng, và tiết sau chị phải dạy lại. Đây là lúc lý tưởng để làm những việc thường không có thời gian:
Hoạt động nói kéo dài, có nhiều lượt cho mỗi em
Ôn lại nội dung của ba tuần trước
Đọc một văn bản dài hơn bình thường
Cho học sinh tự chọn chủ đề nói
Với lớp ghép: trình độ chênh lệch lớn hơn hẳn. Đây là lúc dùng nhiệm vụ mở hai đầu — đặt sàn thấp, không đặt trần — như đã nói ở bài về lớp nhiều trình độ.
Bìa hồ sơ dự phòng
Chuẩn bị một lần, để trong cặp cả năm:
Một trang liệt kê 5 hoạt động lấp chỗ — chính là 5 hoạt động ở phần trên
Một bộ 30 thẻ từ vựng đã học từ đầu năm, dùng cho trò chơi bất kỳ lúc nào
Hai bài đọc ngắn ở hai độ khó khác nhau, kèm 3 câu hỏi mỗi bài
Một trang câu hỏi thảo luận dùng được với mọi lớp, mọi trình độ
Bốn thứ. Khoảng một tiếng chuẩn bị, dùng được cả năm học.
Một điểm về tâm lý
Có một lợi ích của việc chuẩn bị dự phòng ít được nói tới: nó làm giảm căng thẳng cho chính giáo viên.
Khi biết mình có sẵn phương án cho bốn tình huống hay xảy ra nhất, chị bước vào lớp với tâm thế khác. Và tâm thế đó ảnh hưởng tới cả tiết học — kể cả khi không có sự cố nào.
Ngược lại, một tiết học không có dự phòng luôn kèm theo một mức lo nền: "nếu máy không lên thì sao".
Bắt đầu từ đâu
Chuẩn bị một thứ trong bìa hồ sơ dự phòng: trang liệt kê 5 hoạt động lấp chỗ.
Chép năm hoạt động ở phần trên vào một tờ giấy, kẹp vào sổ soạn bài. Lần tới khi còn dư mười phút, chị có sẵn phương án thay vì phải nghĩ tại chỗ.
Nguồn tham khảo
Bài viết do V-Compass biên soạn, tham khảo từ:
Research review series: Languages, Ofsted — https://www.gov.uk/government/publications/curriculum-research-review-series-languages · Contains public sector information licensed under the Open Government Licence v3.0
High Impact Teaching Strategies, Victorian Department of Education — https://www.education.vic.gov.au (CC BY 4.0) · © State of Victoria (Department of Education)
Tài liệu hướng dẫn giảng dạy EAL/D, NSW Department of Education — https://education.nsw.gov.au (CC BY 4.0) · © State of New South Wales (Department of Education)
Đây không phải bản dịch của bất kỳ tài liệu nào nêu trên.
