Trò chơi đang diễn ra rất suôn sẻ. Học sinh hào hứng và nói chuyện sôi nổi, đúng như kế hoạch

Rồi đến lúc phải dừng.

Mười phút tiếp theo trôi qua trong việc gọi tên học sinh, gõ vào bảng và chờ cả lớp ổn định lại. Quá trình này mất thời gian không kém chính trò chơi.

Nhiều giáo viên từ đó kết luận rằng lớp đông không nên chơi trò chơi.

Nhưng kết luận này bỏ qua nguyên nhân thực sự: vấn đề không nằm ở trò chơi, mà nằm ở việc không có một quy trình kết thúc rõ ràng.

Vì sao chuyển từ hoạt động này sang hoạt động khác lại khó?

Trong lúc chơi, cả lớp đang ở một trạng thái rất khác: học sinh đứng, nói to và tập trung vào các bạn trong nhóm.

Yêu cầu các em ngay lập tức chuyển sang trạng thái ngồi yên, im lặng và nghe giáo viên giảng đòi hỏi một sự thay đổi rất lớn.

Hướng dẫn về quản lý lớp học của Sở Giáo dục New South Wales đưa ra một cách tiếp cận khá cụ thể:

“Đảm bảo quá trình chuyển tiếp giữa các hoạt động diễn ra suôn sẻ. Có thể thực hiện điều này bằng cách đưa ra hướng dẫn rõ ràng và sử dụng các tín hiệu đã thống nhất trước — chẳng hạn như chuông, đồng hồ đếm ngược hoặc một đoạn nhạc ngắn được ghi âm sẵn — để báo hiệu rằng sắp chuyển sang hoạt động khác.”

Hai từ quan trọng ở đây là “đã thống nhất trước”.

Một tín hiệu chỉ có tác dụng khi nó đã được dạy và luyện tập từ trước, chứ không phải được nghĩ ra ngay tại chỗ.

Tài liệu này cũng đề xuất một phương pháp đặc biệt phù hợp với những lớp ồn:

“Những cử chỉ đơn giản — chẳng hạn đặt một ngón tay lên môi để báo hiệu ‘im lặng’ hoặc mô phỏng động tác viết — có thể truyền đạt hành vi được mong đợi mà không cần dùng lời nói.”

Điểm mấu chốt là:

Cố nói to hơn tiếng ồn là cách tệ nhất.

Nó vô tình dạy cả lớp rằng ngưỡng âm lượng có thể tiếp tục được đẩy cao hơn.

Quy trình bốn bước

Một quy trình duy nhất có thể áp dụng cho mọi trò chơi — dạy một lần, sử dụng suốt cả năm.

Bước 1 — Báo trước hai lần

Đừng dừng trò chơi đột ngột.

Hãy báo trước khi còn hai phút, sau đó báo lại khi còn 30 giây.

“Còn hai phút.”

Sau đó:

“Còn 30 giây. Hoàn thành lượt hiện tại; không bắt đầu lượt mới.”

Câu thứ hai rất quan trọng.

Nó nói rõ cho học sinh biết chính xác các em được phép làm gì trong 30 giây cuối.

Nếu không nói rõ, học sinh có thể bắt đầu một lượt mới rồi không chịu dừng lại khi bạn yêu cầu.

Bước 2 — Dùng tín hiệu thay vì lời nói

Chọn một tín hiệu duy nhất và nhất quán để sử dụng trong suốt năm học.

Ba cách đặc biệt phù hợp với lớp học ở Việt Nam:

  • Đếm ngược từ 5, đồng thời hạ dần âm lượng giọng nói.

  • Vỗ tay theo một nhịp cố định; học sinh vỗ lại đúng nhịp đó.

  • Giơ tay; khi nhìn thấy bạn giơ tay, học sinh cũng giơ tay và im lặng.

Cách thứ ba lan truyền nhanh nhất trong lớp đông và không cần thêm hướng dẫn bằng lời.

Điều kiện quan trọng

Hãy dạy tín hiệu khi lớp đang yên, chứ không phải đợi đến lúc lớp đang ồn mới dạy.

Trong một tiết học bình thường, hãy luyện tín hiệu ba lần trước khi thực sự cần sử dụng nó.

Bước 3 — Giao một nhiệm vụ cụ thể và thực hiện ngay

Đây là bước thường bị bỏ qua nhất, nhưng lại là bước quyết định.

Sau khi đưa ra tín hiệu, đừng chỉ nói:

“Trật tự nào.”

Thay vào đó, hãy đưa ra một chỉ dẫn cụ thể:

“Ngồi xuống, mở vở đến trang 32 và ghi ngày hôm nay.”

Hoặc:

“Về chỗ, úp các thẻ xuống mặt bàn và đặt hai tay lên bàn.”

Lúc này học sinh đang ở trạng thái hưng phấn cao.

Một mệnh lệnh cụ thể có liên quan đến hành động thể chất sẽ giúp đưa trạng thái đó xuống nhanh hơn nhiều so với một yêu cầu trừu tượng như “hãy giữ trật tự”.

Bước 4 — Kết thúc bằng một câu hỏi tập trung vào ngôn ngữ

Chỉ mất khoảng 30 giây, nhưng bước này biến trò chơi thành một phần thực sự của bài học:

“Các em vừa sử dụng cấu trúc ngữ pháp nào?”

“Ai có thể nhắc lại cho cô/thầy một câu?”

Bước này cũng cho học sinh thấy rằng trò chơi có mục đích học tập — từ đó các em sẽ nghiêm túc hơn khi chơi vào lần sau.

Ba lỗi thường gặp

1. Dừng đúng lúc cả lớp đang hào hứng nhất

Nếu bạn dừng ngay sau khi một đội vừa thắng một trận đấu sít sao, cả lớp sẽ rất khó ổn định lại.

Hãy dừng ngay khi kết quả đã rõ ràng và đã được công bố.

2. Không thông báo thời điểm kết thúc từ trước

Nếu học sinh không biết trò chơi kéo dài bao lâu, các em sẽ tìm cách thương lượng.

Thay vào đó, hãy ghi thời gian kết thúc ở góc bảng ngay khi bắt đầu trò chơi.

3. Thay đổi tín hiệu mỗi lần

Tuần này vỗ tay, tuần sau đếm ngược, tuần sau nữa tắt đèn.

Tín hiệu chỉ hoạt động tốt nhờ sự lặp lại.

Liên tục thay đổi tín hiệu chỉ tạo thêm tiếng ồn và sự bối rối.

Tác động của tiếng ồn đến việc học

Có một lý do vượt xa chuyện đơn thuần giữ trật tự.

Một phân tích tổng hợp năm 2025 của Fretes & Palau trên Applied Sciences về tác động của tiếng ồn đối với việc học của trẻ em và thanh thiếu niên cho thấy tác động tiêu cực tổng thể ở mức −0,46 (KTC 95%: −0,54 đến −0,38), trong đó nhóm 6–12 tuổi chịu ảnh hưởng nhiều nhất.

Tuy nhiên, cần nói chính xác hơn: trong chính phân tích này, nhóm nghiên cứu riêng về tiếng ồn trong lớp học cho thấy mức tác động thấp hơn và không đạt ý nghĩa thống kê (−0,161; p = 0,436).

Nói cách khác, bằng chứng về tác động của tiếng ồn nói chung khá rõ, nhưng bằng chứng riêng về tiếng ồn trong lớp học vẫn chưa mạnh bằng.

Dù vậy, hướng đi của các bằng chứng vẫn đủ để gợi ý rằng việc giảm tiếng ồn sau một trò chơi không chỉ là vấn đề kỷ luật.

Nó tạo ra những điều kiện cần thiết để hoạt động học tập tiếp theo có thể diễn ra hiệu quả.

Với những lớp đặc biệt khó quản lý

Một số lớp vẫn không phản ứng với tín hiệu, ngay cả sau khi đã luyện tập.

Có ba điều chỉnh đáng thử:

Rút ngắn trò chơi

Bảy phút thay vì 15 phút.

Mức độ hưng phấn tích tụ theo thời gian; dừng sớm hơn sẽ giúp hạ năng lượng của cả lớp dễ dàng hơn.

Giao vai trò “người giữ giờ” cho học sinh khó quản lý nhất

Cho em đó cầm đồng hồ bấm giờ và thông báo khi còn hai phút và 30 giây.

Kết quả thường khá bất ngờ.

Chuyển sang hoạt động viết thay vì hoạt động nghe

Sau trò chơi, yêu cầu học sinh viết ba câu.

Viết giúp hạ mức độ hưng phấn nhanh hơn việc ngồi nghe giáo viên giảng.

Cách áp dụng ngay

Trước khi chơi trò tiếp theo, hãy dành hai phút để dạy tín hiệu trong lúc lớp vẫn đang yên.

Chọn phương pháp giơ tay.

Giải thích cho học sinh:

“Từ bây giờ, khi cô/thầy giơ tay, bất kỳ ai nhìn thấy đều giơ tay theo và im lặng. Cô/thầy không cần gọi từng người.”

Sau đó luyện tập ba lần.

Tiếp theo, tổ chức trò chơi và thực hiện đúng bốn bước ở trên.

Lần đầu tiên, có thể mất khoảng 90 giây để cả lớp ổn định.

Đến lần thứ tư, thường chỉ còn dưới 20 giây.

Điều đó có nghĩa là bạn có thể lấy lại khoảng 10 phút thời gian học tập mỗi tuần.

Tài liệu tham khảo

Bài viết được V-Compass biên soạn dựa trên:

What Works Best 2025 — Classroom management practical guide, Sở Giáo dục New South Wales (CESE) — NSW Department of Education (CC BY 4.0) · © State of New South Wales (Department of Education)

High Impact Teaching Strategies, Sở Giáo dục Victoria — High Impact Teaching Strategies (CC BY 4.0) · © State of Victoria (Department of Education and Training)

Fretes, G. & Palau, R. (2025). The Impact of Noise on Learning in Children and Adolescents: A Meta-Analysis. Applied Sciences, 15(8), 4128 — Bài nghiên cứu trên Applied Sciences (CC BY 4.0)

Bài viết này không phải là bản dịch của bất kỳ tài liệu nào được nêu ở trên.