Lớp đang chơi trò đoán từ. Học sinh cười, hò reo, giơ tay tranh nhau. Nhìn từ ngoài vào, đây là một tiết học thành công.

Nhưng nếu đếm kỹ: trong 12 phút chơi, mỗi học sinh nói trung bình khoảng 15 giây tiếng Anh. Phần còn lại là cười, chờ tới lượt, và tranh cãi luật chơi bằng tiếng Việt.

Trò chơi ấy vui thật. Nhưng nó không phải hoạt động học.

Bài viết này không phản đối trò chơi. Nó đưa ra cách phân biệt trò chơi tạo ra việc học với trò chơi chỉ tạo ra không khí — và cách sửa loại thứ hai thành loại thứ nhất.

Ba câu hỏi kiểm tra

Trước khi đưa một trò chơi vào tiết, chạy qua ba câu này.

Câu 1: Mỗi học sinh nói tiếng Anh bao nhiêu giây?

Đây là câu hỏi quyết định, và nó là phép tính chứ không phải cảm nhận.

Nhiều trò chơi phổ biến có cấu trúc một người nói, cả lớp xem. Với lớp 40 em và 12 phút, mỗi em được 18 giây — và đó là trong trường hợp lý tưởng khi không mất thời gian chuyển lượt.

Cách kiểm tra nhanh: nhìn vào cấu trúc trò chơi và hỏi "tại một thời điểm, bao nhiêu học sinh đang mở miệng?" Nếu câu trả lời là một, trò chơi đó cần được sửa lại.

Câu 2: Học sinh phải dùng ngôn ngữ nào để thắng?

Đây là câu hỏi tinh tế hơn và cũng hay bị bỏ qua.

Nhiều trò chơi có mục tiêu ngôn ngữ nhưng cơ chế thắng lại không đòi hỏi ngôn ngữ. Ví dụ: trò ghép thẻ từ với hình. Học sinh thắng bằng cách nhớ vị trí thẻ, không phải bằng cách dùng từ. Trò chơi này luyện trí nhớ hình ảnh nhiều hơn luyện tiếng Anh.

Nguyên tắc: nếu học sinh có thể thắng mà không cần nói hay viết tiếng Anh, thì tiếng Anh chỉ là lớp trang trí bên ngoài.

Câu 3: Học sinh gặp lại ngôn ngữ đó bao nhiêu lần?

Một trò chơi tốt cho học sinh gặp lại cùng một cấu trúc nhiều lần trong thời gian ngắn.

Báo cáo tổng quan về dạy ngoại ngữ của Ofsted nhấn mạnh rằng kiến thức cần được thủ tục hoá và tự động hoá — truy cập được nhanh, ít cần chú ý có ý thức. Việc lặp lại có ý nghĩa là con đường tới đó.

Một trò chơi trong đó mỗi học sinh dùng cấu trúc mục tiêu 10–15 lần trong 8 phút có giá trị hơn nhiều so với một trò chơi hào hứng nhưng mỗi em chỉ dùng hai lần.

Ba lỗi thiết kế thường gặp và cách sửa

Lỗi 1: cả lớp xem một người chơi

Biểu hiện: trò chơi kiểu "gọi một em lên bảng". Ba mươi chín em còn lại là khán giả.

Cách sửa — nhân bản trò chơi. Thay vì một cuộc chơi ở bảng, cho 20 cuộc chơi cùng lúc theo cặp. Cùng luật, cùng nội dung, nhưng lượng nói tăng hai mươi lần.

Hầu hết trò chơi trên bảng đều chuyển được thành trò chơi cặp đôi. Điều duy nhất cần thêm là bộ thẻ photo cho từng cặp.

Lỗi 2: luật quá phức tạp

Biểu hiện: giáo viên giải thích luật 6 phút, chơi 8 phút, và giữa chừng vẫn có nhóm hỏi lại.

Với trò chơi trong lớp ngoại ngữ, thời gian giải thích luật là thời gian chết. Nếu luật mất hơn 90 giây để giải thích, nó quá phức tạp.

Cách sửa — dùng lại luật cũ, đổi nội dung. Có ba bốn cấu trúc trò chơi mà lớp đã quen; xoay vòng nội dung trong các cấu trúc đó. Lần thứ ba dùng cùng một cấu trúc, chị chỉ cần nói "chơi như hôm thứ Ba nhé" — và toàn bộ 6 phút giải thích biến thành 6 phút chơi.

Lỗi 3: yếu tố may rủi quá lớn

Biểu hiện: trò chơi có tung xúc xắc, bốc thăm, vòng quay. Học sinh hào hứng với phần may rủi và ngôn ngữ trở thành phụ.

Một chút may rủi giúp học sinh yếu vẫn có cơ hội thắng — điều này tốt. Nhưng khi may rủi quyết định kết quả, học sinh sẽ tối ưu hoá cho việc quay được số đẹp chứ không phải cho việc nói đúng.

Cách sửa: dùng may rủi để quyết định nội dung (bốc thăm ra chủ đề phải nói), không dùng để quyết định điểm số.

Bốn cấu trúc trò chơi cho lượng nói cao

Bốn cấu trúc dưới đây đều có chung đặc điểm: nhiều học sinh nói cùng lúc, luật đơn giản, và ngôn ngữ là điều kiện để thắng.

Mô tả không được nói từ. Một em mô tả, bạn cùng cặp đoán, không được dùng chính từ đó. Đổi vai. Cả lớp chơi cùng lúc.

Tìm điểm khác nhau. Mỗi bên giữ một bức tranh hơi khác nhau, không cho xem của nhau, phải hỏi để tìm ra điểm khác. Đây là dạng khoảng trống thông tin — mỗi bên có thông tin bên kia cần.

Ai nói lâu hơn. Một chủ đề, học sinh nói liên tục không dừng quá 3 giây. Bạn cùng cặp bấm giờ. Đổi vai. Kỷ lục cá nhân tăng dần qua các tuần.

Đi hỏi cả lớp. Mỗi em có một danh sách câu hỏi, đi quanh lớp hỏi các bạn khác nhau, ghi câu trả lời. Trong 5 phút, mỗi em có thể hỏi 8–10 người.

Cả bốn đều không cần thiết bị, và ba trong bốn không cần chuẩn bị gì ngoài một chủ đề.

Khi trò chơi "chỉ để vui" cũng có chỗ

Không phải mọi phút trong lớp đều phải tối ưu cho việc học ngôn ngữ.

Có những lúc trò chơi phục vụ mục đích khác và điều đó hoàn toàn hợp lý: tiết cuối trước kỳ nghỉ, lớp vừa qua một kỳ kiểm tra căng thẳng, hoặc lớp mới thành lập cần làm quen nhau.

Điều cần tránh không phải là chơi. Điều cần tránh là nhầm lẫn giữa hai loại — coi một trò chơi vui là hoạt động học, rồi kết luận rằng lớp đã luyện đủ cấu trúc đó.

Cách đơn giản để giữ rõ ràng: nói với chính mình mục đích của trò chơi trước khi bắt đầu. Nếu mục đích là luyện cấu trúc, hãy chạy ba câu hỏi kiểm tra ở đầu bài. Nếu mục đích là không khí, cứ chơi và đừng tính nó vào thời lượng luyện tập.

Bắt đầu từ đâu

Lấy trò chơi chị hay dùng nhất và trả lời câu hỏi thứ nhất: tại một thời điểm, bao nhiêu học sinh đang mở miệng nói tiếng Anh?

Nếu câu trả lời là một, hãy thử nhân bản nó thành trò chơi cặp đôi ở tiết tới. Cùng luật, cùng nội dung, chỉ khác ở chỗ cả lớp chơi cùng lúc thay vì lần lượt.

Thay đổi này không tốn thêm thời gian chuẩn bị, và nó thường tăng lượng nói lên hàng chục lần.

Nguồn tham khảo

Bài viết do V-Compass biên soạn, tham khảo từ:

Đây không phải bản dịch của bất kỳ tài liệu nào nêu trên.