Lời khuyên “hãy sử dụng tài liệu chân thực” xuất hiện trong hầu hết các khóa đào tạo chuyên môn dành cho giáo viên. Đây là một lời khuyên hợp lý. Tuy nhiên, khi áp dụng vào một lớp 6 mới chỉ học tiếng Anh được hai năm, kết quả thường là thế này: giáo viên chiếu một đoạn tin tức, học sinh nhìn màn hình với vẻ ngơ ngác, và chỉ trong vòng ba phút, cả lớp đã bỏ cuộc.

Vấn đề không nằm ở bản thân ý tưởng. Vấn đề nằm ở chỗ tài liệu chân thực khó theo cách không tuyến tính — và phần lớn chúng ta đang điều chỉnh sai thứ cần điều chỉnh.

Vì sao bài “hơi khó” lại biến thành bài “hoàn toàn khó hiểu”?

Trong nghiên cứu về khả năng đọc hiểu có một khái niệm gọi là “độ bao phủ văn bản”: tỷ lệ phần trăm số từ trong một văn bản mà người đọc đã biết.

Trực giác cho rằng khi độ bao phủ giảm, khả năng hiểu cũng giảm tương ứng. Trên thực tế, trong khoảng độ bao phủ cao, mối quan hệ này dốc hơn nhiều. Một nghiên cứu được trích dẫn rộng rãi (Schmitt, Jiang & Grabe, 2011) ước tính rằng trong khoảng độ bao phủ 92–100%, mỗi khi độ bao phủ giảm 1% thì khả năng đọc hiểu giảm khoảng 2,3%.

Nói cách khác: một văn bản trong đó học sinh biết 95% số từ và một văn bản trong đó các em biết 88% số từ không đơn thuần là “khó vừa phải” so với “khó hơn một chút”. Hai văn bản này tạo ra hai trải nghiệm hoàn toàn khác nhau.

Dẫn chứng thêm cho hiện tượng này, một báo cáo của Ofsted về việc giảng dạy ngoại ngữ cho biết: “2.000 từ phổ biến nhất trong một ngôn ngữ chiếm hơn 80% số từ trong hầu hết các văn bản viết và nói.”

Con số 80% có thể nghe khá ấn tượng. Tuy nhiên, khi đặt cạnh khoảng 92–100% được đề cập ở trên, nó lại cho thấy điều ngược lại: một học sinh đã nắm được 2.000 từ phổ biến nhất vẫn còn cách khá xa ngưỡng có thể tự mình hiểu một văn bản chân thực.

Điều chỉnh nhiệm vụ, không phải văn bản

Phần lớn giáo án chú trọng việc điều chỉnh văn bản để phù hợp hơn với trình độ của các em. Điều này dễ hiểu, vì phản ứng tự nhiên khi gặp một văn bản quá khó là viết lại văn bản đó để làm cho nó dễ hơn. Nhưng khi làm vậy, chúng ta loại bỏ chính những yếu tố tạo nên giá trị của tài liệu: cách người bản ngữ thực sự viết, những cụm từ kết hợp tự nhiên, các cấu trúc chân thực và cảm giác “liên quan đến thế giới thực”.

Một cách tiếp cận khác là: giữ nguyên văn bản nhưng giảm mức độ yêu cầu đặt ra cho học sinh.

Cùng một thực đơn nhà hàng bằng tiếng Anh có thể được sử dụng làm nhiệm vụ cho học sinh lớp 3 hoặc học sinh lớp 12 — điểm khác biệt nằm ở câu hỏi được đặt ra, chứ không nằm ở bản thân văn bản.

Sáu cấp độ nhiệm vụ cho cùng một văn bản

Các cấp độ được sắp xếp từ dễ nhất đến khó nhất. Hãy lựa chọn cấp độ phù hợp với trình độ của học sinh mà không thay đổi văn bản.

Cấp độ 1 — Tìm một thông tin cụ thể

“Món nào rẻ nhất?”

Học sinh chỉ cần tìm nhanh các con số; các em không cần hiểu toàn bộ câu. Hoạt động này có thể thực hiện ngay cả khi học sinh biết dưới 50% số từ trong văn bản.

Cấp độ 2 — Phân loại

“Hãy chia những món này thành ba nhóm: đồ uống, món chính và món tráng miệng.”

Nhiệm vụ này yêu cầu học sinh nhận diện từ khóa chứ không cần hiểu cấu trúc câu.

Cấp độ 3 — Đúng/Sai với các câu ngắn

Giáo viên viết những câu tiếng Anh đơn giản, và học sinh đối chiếu chúng với văn bản.

Ngôn ngữ khó nằm trong chính văn bản, còn ngôn ngữ mà học sinh phải xử lý nằm trong câu hỏi. Độ khó của câu hỏi là thứ nằm trong tầm kiểm soát của giáo viên.

Cấp độ 4 — Trả lời các câu hỏi mở ngắn

Nhiệm vụ này đòi hỏi học sinh phải hiểu và nắm bắt ý chính của các câu trong văn bản.

Cấp độ 5 — Tóm tắt bằng tiếng Việt

Nhiệm vụ này kiểm tra khả năng hiểu thực sự mà không để kỹ năng diễn đạt bằng tiếng Anh trở thành trở ngại.

Cấp độ 6 — Tái sử dụng ngôn ngữ trong văn bản để tạo ra sản phẩm mới

Ví dụ, học sinh viết một thực đơn cho cửa hàng của nhóm mình, sử dụng ít nhất sáu cụm từ lấy từ văn bản gốc.

Bạn có thể bắt đầu buổi học với bộ câu hỏi Cấp độ 1–2, và tăng lên Cấp độ 4–5 cho các em cần bài tập với mức độ thử thách cao hơn, trong khi vẫn sử dụng cùng một tài liệu.

Phương pháp này nhất quán với hướng dẫn về phân hóa của Bộ Giáo dục New South Wales, trong đó đề cập đến việc điều chỉnh quá trình và sản phẩm trong khi giữ nguyên nội dung.

Bốn cách giúp văn bản khó trở nên dễ tiếp cận hơn

1. Dạy trước 6–8 từ

Hãy chọn những từ có tần suất xuất hiện cao ngay trong văn bản, thay vì chỉ chọn những từ “hay nhất”.

Nếu một từ chỉ xuất hiện một lần và không đóng vai trò quan trọng trong việc hiểu ý chính, hãy bỏ qua từ đó.

2. Cho học sinh quan sát hình ảnh và bố cục trước khi đọc văn bản

Bất kể tài liệu là thực đơn, áp phích, vé máy bay hay bao bì sản phẩm, phần lớn tài liệu chân thực thường sử dụng bố cục để truyền tải thông tin.

Hãy dành một phút để hướng dẫn học sinh suy ngẫm, “Đây là gì và được sử dụng ở đâu?” trước khi cho các em đọc văn bản.

3. Lược bớt thay vì viết lại

Một đoạn tin tức dài 400 từ có thể được rút gọn xuống còn 80 từ mà vẫn giữ nguyên ngôn ngữ chân thực.

4. Với hoạt động nghe: cung cấp bản chép lời, nhưng hãy làm điều đó sau

Cho học sinh nghe đoạn âm thanh hai lần mà không có văn bản. Sau đó, hãy phát văn bản (transcript) ghi từ đoạn âm thanh và cho các em nghe lần thứ ba.

Lần nghe thứ ba là lúc học sinh kết nối âm thanh với từ ngữ được viết ra.

Những tài liệu chân thực dễ sử dụng trong lớp học

Danh sách này đặc biệt hữu ích đối với những lớp học không có thiết bị:

  • Bao bì sản phẩm có từ tiếng Anh — bánh kẹo, mỹ phẩm, đồ điện tử.

  • Thực đơn quán cà phê, tờ rơi khuyến mãi của siêu thị.

  • Vé xem phim, vé máy bay, hóa đơn.

  • Hướng dẫn sử dụng ngắn được đặt bên trong hộp sản phẩm.

  • Biển báo tại sân bay, bệnh viện hoặc trung tâm mua sắm

  • Giao diện ứng dụng điện thoại được cài đặt bằng tiếng Anh.

  • Tên và mô tả sản phẩm từ các trang thương mại điện tử.

Những tài liệu này thường có các ưu điểm chung: ngắn gọn, có ngữ cảnh hình ảnh, mật độ từ vựng thấp và quen thuộc vì học sinh đã bắt gặp chúng trong đời sống thực tế.

Ba loại tài liệu hạn chế sử dụng cho học sinh mới bắt đầu học

1. Bài báo tin tức

Bài báo có mật độ cao các từ vựng trừu tượng, cấu trúc câu phức tạp và thường giả định người đọc đã có kiến thức nền mà học sinh chưa có.

2. Phim và các đoạn hài đời thường

Tốc độ nói nhanh, tiếng lóng và lời thoại chồng lên nhau khiến những tài liệu này rất khó hiểu.

Hiểu được phim là một mục tiêu cuối cùng, không phải công cụ cho giai đoạn đầu.

3. Những bài hát chỉ được chọn vì giai điệu bắt tai

Lời bài hát thường có trật tự từ đảo ngược, chủ ngữ bị lược bỏ và nhiều từ vựng hiếm gặp.

Bài hát vẫn có chỗ đứng trong lớp học, nhưng hãy lựa chọn dựa trên các cấu trúc có tính lặp lại, thay vì dựa trên sở thích cá nhân.

Lưu ý về khối lượng từ cần đọc

Một báo cáo của Ofsted về việc giảng dạy tiếng Anh đưa ra một nhận xét trực tiếp:

Yếu tố quan trọng nhất giải thích sự khác biệt về độ trôi chảy khi đọc của học sinh là khối lượng văn bản mà các em được tiếp xúc.

Điều này khiến việc sử dụng nhiều văn bản ngắn, dễ tiếp cận trở nên hợp lý hơn so với việc sử dụng một văn bản dài và khó.

Sáu tài liệu chân thực ngắn trong một tháng có giá trị hơn một bài báo khiến cả lớp phải vật lộn trong suốt hai tiết học.

Áp dụng ngay

Trong tuần này, hãy chụp ảnh một bao bì sản phẩm có chữ tiếng Anh từ chính căn bếp của bạn.

In ảnh ra hoặc chiếu lên màn hình. Chỉ đặt ba câu hỏi ở Cấp độ 1 và Cấp độ 2, tập trung vào việc tìm kiếm thông tin và phân loại.

Dành bảy phút đầu tiên của tiết học cho hoạt động này.

Nếu cả lớp thực hiện tốt và vẫn hào hứng, hãy sử dụng chính tài liệu đó cho Cấp độ 3 vào tuần sau.

Văn bản vẫn giữ nguyên, nhưng nhiệm vụ trở nên khó hơn từng bước.

Đó chính là cách tài liệu chân thực có thể được sử dụng hiệu quả với học sinh có trình độ tiếng Anh thấp.

Tài liệu tham khảo

Bài viết được biên soạn bởi V-Compass, dựa trên các nguồn:

Research review series: English và Research review series: Languages, Ofsted —
https://www.gov.uk/government/publications/curriculum-research-review-series-english
https://www.gov.uk/government/publications/curriculum-research-review-series-languages
· Chứa thông tin khu vực công được cấp phép theo Open Government License v3.0.

Strategies for differentiation, Bộ Giáo dục New South Wales —
https://education.nsw.gov.au
· CC BY 4.0 · © Bang New South Wales (Bộ Giáo dục).

Schmitt, N., Jiang, X. & Grabe, W. (2011). The percentage of words known in a text and reading comprehension. Modern Language Journal, 95(1) — được trích dẫn thông qua McLean, S. (2021), Reading in a Foreign Language, 33(1).
https://files.eric.ed.gov/fulltext/EJ1296462.pdf

Nguyên tắc “điều chỉnh nhiệm vụ thay vì văn bản” thể hiện sự đồng thuận mang tính chuyên môn trong lĩnh vực phương pháp giảng dạy ngôn ngữ, chứ không phải kết luận rút ra từ một nghiên cứu có đối chứng duy nhất.

Đây không phải là bản dịch của bất kỳ tài liệu nào được đề cập ở trên.