Điểm số có một đặc điểm khiến nó dễ chiếm hết sự chú ý: đó là con số bạn nhận được đều đặn nhất về việc học của con.

Những điều khác – con có thích học không, có dám hỏi khi chưa hiểu không, có bạn thân trong lớp không, đang học vì tò mò hay vì sợ bị mắng – đều không có con số cụ thể. Và thứ có thể đo bằng con số thường dễ được chú ý hơn thứ không thể.

Bài viết này không nói rằng điểm số vô nghĩa. Điều cần hiểu là điểm số đo được gì và bỏ sót gì, để bạn biết mình cần hỏi thêm điều gì.

Khi chính cơ quan thanh tra giáo dục thừa nhận đã quá coi trọng điểm số

Năm 2018, người đứng đầu Ofsted – cơ quan thanh tra giáo dục của Anh – đã công khai thừa nhận một vấn đề đáng chú ý:

Trong một thời gian dài, các cuộc thanh tra của chúng tôi tập trung nhiều nhất vào kết quả đầu ra, đặt quá nhiều trọng số vào điểm kiểm tra và thi cử khi đánh giá hiệu quả tổng thể của nhà trường.

Theo Ofsted, hệ quả là áp lực lên lãnh đạo nhà trường, giáo viên và học sinh tăng lên, khiến việc đạt điểm cao dễ được đặt lên trên những mục tiêu khác.

Đáng chú ý hơn là những gì cơ quan này quan sát được tại các trường: chương trình học bị thu hẹp, đặc biệt ở những năm cuối tiểu học, khi thời lượng học tập tập trung quá nhiều vào tiếng Anh và toán. Có trường dành thời gian luyện thi rất nhiều, thậm chí đến mức Ofsted mô tả là “ám ảnh”.

Ở bậc trung học, Ofsted cũng ghi nhận nhiều học sinh phải học những nội dung thi cử bị thu hẹp và hời hợt, thay vì được tiếp cận kiến thức rộng và sâu hơn trong từng môn học.

Đây không phải lời phê bình từ bên ngoài. Chính cơ quan thanh tra thừa nhận rằng cách đánh giá quá tập trung vào kết quả thi đã góp phần làm lệch trọng tâm của việc dạy và học.

Với nhiều phụ huynh Việt Nam, mô tả này có lẽ nghe khá quen.

Nhưng Ofsted không nói điểm số vô nghĩa

Cũng cần nhìn vào khía cạnh còn lại để hiểu đầy đủ quan điểm của Ofsted.

Ofsted khẳng định kết quả học tập và bằng cấp của học sinh vẫn luôn quan trọng, nhưng chỉ với tư cách là một trong những thước đo về hiệu quả của nhà trường. Đồng thời, phụ huynh cũng cần biết nội dung thực chất mà con mình đang được học.

Cụm từ đáng chú ý ở đây là “một trong những thước đo”. Không phải thước đo duy nhất, nhưng cũng không phải một thước đo vô giá trị.

Điểm số đo tốt điều gì?

Công bằng mà nói, điểm số phản ánh khá tốt một số điều.

Con có nắm được nội dung đã học không. Với những môn có nội dung và tiêu chí đánh giá rõ ràng, một bài kiểm tra được thiết kế tốt có thể cho biết tương đối chính xác điều này.

Con có học và làm bài đều đặn không. Khi nhìn điểm số trong nhiều tháng, phụ huynh có thể phần nào thấy được thói quen học tập của con.

Con có đang gặp khó khăn ở một mảng cụ thể không. Nếu điểm toán giảm trong khi các môn khác vẫn ổn định, đó là một tín hiệu đáng tìm hiểu.

Con có đang bị quá tải không. Nếu điểm số đồng loạt giảm ở nhiều môn, nguyên nhân có thể không chỉ nằm ở năng lực học tập mà còn ở những vấn đề khác.

Điểm chung là: điểm số hữu ích nhất khi bạn nhìn xu hướng theo thời gian, thay vì chỉ nhìn vào một con số riêng lẻ.

Điểm số bỏ sót điều gì?

Con học vì điều gì. Hai đứa trẻ cùng đạt 9 điểm – một em thích môn học đó, một em học vì sợ bị mắng. Trên học bạ, hai kết quả giống nhau. Nhưng vài năm sau, thái độ của hai em với việc học có thể rất khác.

Con có dám hỏi khi chưa hiểu không. Đây là một phần rất quan trọng của quá trình học, nhưng không xuất hiện trong bảng điểm.

Con có sợ mắc lỗi không. Trong PISA, OECD đo “nỗi sợ thất bại” qua những biểu hiện như lo lắng người khác sẽ nghĩ gì khi mình thất bại. Dữ liệu cũng cho thấy mức sợ thất bại cao hơn có liên hệ với kết quả PISA cao hơn ở cả toán, đọc hiểu và khoa học.

Điều đó đáng chú ý vì một học sinh hoàn toàn có thể đạt điểm tốt trong khi vẫn chịu nhiều áp lực tâm lý. Điểm số không nhất thiết phản ánh được trạng thái này.

Con còn nhớ được gì sau kỳ thi không. Đây có lẽ là một trong những điểm mù lớn nhất. Điểm cao đạt được sau hai tuần học dồn và điểm cao đến từ sáu tháng hiểu bài dần dần vẫn có thể trông giống hệt nhau trên giấy.

Điểm cao không có nghĩa là học sinh luôn cảm thấy hạnh phúc

Phân tích của OECD từ dữ liệu PISA cho thấy mối quan hệ giữa mức độ hài lòng với cuộc sống và kết quả học tập không đơn giản theo kiểu “càng hạnh phúc thì điểm càng cao”.

Học sinh có mức hài lòng với cuộc sống vừa phải thường đạt kết quả PISA cao hơn một chút so với nhóm rất hài lòng. Trong khi đó, nhóm có mức hài lòng rất thấp lại có kết quả thấp nhất. Vì vậy, OECD mô tả mối quan hệ này có dạng chữ U ngược.

Phân tích cũng cho thấy những học sinh sợ thất bại nhiều hơn thường có điểm PISA cao hơn ở cả ba lĩnh vực được đánh giá.

Điều này không có nghĩa là lo lắng giúp học sinh học tốt hơn. Kết quả trên chỉ cho thấy hai yếu tố có liên hệ với nhau, chứ không chứng minh rằng lo lắng là nguyên nhân làm điểm số cao hơn.

Ý nghĩa quan trọng hơn là: bảng điểm không cho bạn biết đầy đủ con có đang ổn hay không. Một đứa trẻ có thể đạt điểm cao nhưng vẫn đang mệt mỏi, căng thẳng hoặc chịu nhiều áp lực, và những điều đó không nhất thiết thể hiện trên học bạ. OECD cũng lưu ý rằng thành tích học tập cao chưa đủ để cho biết học sinh có thực sự vui vẻ và ổn về tinh thần hay không.

Vì vậy, nếu chỉ nhìn vào điểm số, bạn sẽ không thể biết đầy đủ con đang cảm thấy và trải qua điều gì.

Ba câu hỏi thay cho “hôm nay được mấy điểm?”

Không cần bỏ hẳn việc hỏi điểm. Vấn đề nằm ở thứ tự. Nếu câu hỏi đầu tiên mỗi ngày luôn là về điểm số, trẻ rất dễ hiểu rằng đó là điều được quan tâm nhất.

Bạn có thể hỏi ba câu này trước.

“Hôm nay có chỗ nào con thấy khó không?”

Câu hỏi này cho phép con nói về khó khăn mà không cần phải thừa nhận mình thất bại. Nếu con trả lời “không có gì khó” suốt nhiều tuần, đó cũng là một thông tin – có thể bài học đang quá dễ, hoặc con chưa thấy đủ thoải mái để nói về điều mình chưa hiểu.

“Hôm nay con có hỏi cô câu nào không?”

Câu hỏi này chạm trực tiếp vào một điều mà điểm số không thể hiện. Nếu câu trả lời luôn là không, bạn có thể tìm hiểu thêm lý do – vì lớp đông, vì con ngại, hay vì con nghĩ đặt câu hỏi đồng nghĩa với việc mình học kém.

“Hôm nay có bạn nào làm con thấy vui không?”

Nghe có vẻ không liên quan trực tiếp đến việc học, nhưng các mối quan hệ ở trường cũng ảnh hưởng đến trải nghiệm của học sinh. OECD ghi nhận rằng học sinh thường xuyên bị bắt nạt có cảm giác gắn bó với trường lớp thấp hơn và kết quả PISA cũng có xu hướng thấp hơn.

Vì vậy, chuyện bạn bè ở trường cũng là một phần đáng quan tâm khi nhìn vào việc học của con.

Cha mẹ nên phản ứng thế nào khi con bị điểm thấp

Có một điều đáng nhớ: phản ứng của bạn với điểm thấp có thể dạy con nhiều hơn chính điểm số ấy.

Nếu điểm thấp dẫn đến mắng mỏ, con có thể học được rằng tốt nhất nên giấu điểm thấp. Lần sau, bạn có thể sẽ biết chuyện muộn hơn.

Nếu điểm thấp dẫn đến câu hỏi “con nghĩ chỗ nào mình chưa nắm?”, con sẽ hiểu rằng điểm số là thông tin để nhìn lại và điều chỉnh cách học.

Cả hai cách phản ứng đều khiến con rút ra một bài học. Nhưng chỉ một cách giúp con biết nhìn lại và điều chỉnh để học tốt hơn về lâu dài.

Nguồn tham khảo

Bài viết do V-Compass biên soạn, tham khảo từ:

In the event of any discrepancy between the original work and the translation, only the text of original work should be considered valid.

Đây không phải bản dịch của bất kỳ tài liệu nào nêu trên.