Nhiều gia đình cố tìm thêm thời gian để con học ngôn ngữ, trong khi mỗi ngày đã có sẵn khoảng ba mươi phút cả nhà ngồi cùng nhau.
Bữa cơm có ba đặc điểm mà khó hoạt động học nào có được: diễn ra hằng ngày, mọi người đều có mặt và không ai xem đó là giờ học.
Điểm thứ ba là quan trọng nhất – và cũng dễ bị phá hỏng nhất.
Nguyên tắc đầu tiên: đừng biến bữa cơm thành giờ học
Trước khi nói về những gì nên làm, cần nói rõ điều không nên làm.
Đừng kiểm tra từ vựng trong bữa cơm. Đừng hỏi hôm nay con học được bao nhiêu từ mới. Đừng bắt con nói một câu tiếng Anh trước khi được ăn.
Lý do rất đơn giản: nếu bữa cơm trở thành nơi bị kiểm tra, trẻ rất dễ chỉ muốn ăn nhanh cho xong.
Giá trị của bữa cơm đối với việc phát triển ngôn ngữ không nằm ở chuyện dạy tiếng Anh. Điều quan trọng là trẻ có cơ hội nói nhiều hơn, nghe người lớn trò chuyện với nhau và luyện một trong những việc khó nhất khi sử dụng bất kỳ ngôn ngữ nào: duy trì một cuộc trò chuyện.
Vì sao trò chuyện quan trọng với việc học ngoại ngữ?
Có một điều dễ bị bỏ qua: khả năng sử dụng ngôn ngữ nói chung tạo nền tảng cho việc học ngoại ngữ.
Một đứa trẻ đã quen kể chuyện mạch lạc bằng tiếng Việt, biết giải thích ý mình và hỏi lại khi chưa hiểu sẽ có sẵn những kỹ năng có thể tiếp tục sử dụng khi vốn tiếng Anh đủ để diễn đạt.
Ngược lại, một đứa trẻ ít quen trò chuyện ở nhà cũng có thể dè dặt hơn khi phải nói trong lớp ngoại ngữ. Vấn đề khi đó không chỉ nằm ở vốn từ, mà còn ở việc trẻ chưa quen chủ động trở thành người nói.
Báo cáo tổng quan về môn tiếng Anh của Ofsted có một nhận định đáng chú ý: không thể mặc định rằng học sinh sẽ tự có được những kiến thức cần cho giao tiếp nói chỉ bằng cách được khuyến khích nói nhiều hơn hoặc tham gia các hoạt động thiếu cấu trúc. Những kiến thức này cần được xác định và hướng dẫn rõ ràng.
Bữa cơm có thể tạo ra cơ hội để trẻ thực hành trò chuyện thường xuyên mà không cần ai gọi đó là giờ luyện tập.
Bốn cách giúp cả nhà trò chuyện nhiều hơn trong bữa cơm
1. Dùng câu hỏi vòng tròn
Mỗi người lần lượt trả lời cùng một câu hỏi. Cách này phù hợp với trẻ nhỏ vì con biết chắc mình cũng sẽ có lượt nói.
Câu hỏi tốt là câu không có đáp án đúng và không thể chỉ trả lời bằng một từ:
Hôm nay có gì làm con cười không?
Nếu ngày mai được nghỉ học, con sẽ làm gì đầu tiên?
Hôm nay có việc gì khó hơn con nghĩ không?
Nếu nhà mình nuôi một con vật, con sẽ chọn con gì và vì sao?
Điều kiện: người lớn cũng phải trả lời, và trả lời thật. Nếu chỉ trẻ con phải trả lời, cuộc trò chuyện lại dễ biến thành một bài kiểm tra.
2. Khuyến khích con kể chuyện có đầu, có cuối
Đây là một kỹ năng có giá trị nhưng không phải lúc nào trẻ cũng có nhiều cơ hội luyện.
Thay vì hỏi “Hôm nay ở trường thế nào?” – câu thường chỉ nhận lại câu trả lời “Bình thường” – hãy hỏi theo cách khiến con phải kể lại sự việc theo trình tự:
“Kể mẹ nghe một chuyện xảy ra hôm nay, từ đầu tới cuối.”
Nếu con kể lộn xộn, đừng vội sửa. Hãy hỏi thêm để con tự sắp xếp câu chuyện: “Thế lúc đó bạn ấy nói gì trước?”
Một bài tổng quan nghiên cứu năm 2026 cho thấy kỹ thuật đọc tương tác có thể giúp trẻ kể chuyện rõ ràng và mạch lạc hơn.
Những câu hỏi gợi nhớ hoặc giúp con sắp xếp lại diễn biến cũng có thể hỗ trợ trẻ kể chuyện rõ ràng hơn.
Bữa cơm cũng có thể tạo cơ hội luyện kỹ năng này, chỉ khác là không cần đến một cuốn sách.
3. Để trẻ nghe người lớn trò chuyện với nhau
Đây là cách ít được nghĩ tới nhưng lại rất tự nhiên.
Khi cha mẹ trao đổi về một việc trong ngày – không phải chuyện tiền bạc hay căng thẳng, mà chỉ là những chuyện thường ngày – trẻ có cơ hội nghe cách diễn đạt phong phú hơn mức mình đang sử dụng.
Đôi khi, khi có con ngồi cùng, người lớn chỉ tập trung nói với trẻ và chủ động đơn giản hóa cách diễn đạt. Khi đó, trẻ cũng ít có cơ hội nghe những cuộc trò chuyện tự nhiên giữa người lớn.
4. Xen tiếng Anh ở mức tự nhiên
Nếu gia đình muốn đưa một chút tiếng Anh vào bữa cơm, cách đơn giản nhất là gọi tên đồ vật và hành động, thay vì cố nói cả câu.
Chuyền bát canh: “soup”. Rót nước: “pouring”. Món con thích: “your favourite”.
Không cần nói thành câu hoàn chỉnh và cũng không cần yêu cầu con nhắc lại. Khi từ mới gắn trực tiếp với đồ vật hoặc hành động đang diễn ra trước mắt, trẻ có thêm ngữ cảnh để hiểu và ghi nhớ.
Các hướng dẫn dành cho cha mẹ tại Anh cũng khuyến khích lồng ghép ngôn ngữ vào những hoạt động hằng ngày, chẳng hạn cùng con đếm món ăn, dùng các từ như “more” hoặc gọi tên các hành động khi nấu ăn.
Ba thứ nên tắt trong bữa cơm
1. Tivi
Hướng dẫn về phát triển ngôn ngữ cho trẻ lưu ý rằng tiếng ồn nền có thể khiến trẻ khó tập trung nghe lời người khác nói. Trong bữa cơm, tivi không chỉ gây nhiễu mà còn dễ chiếm mất khoảng thời gian dành cho trò chuyện.
2. Điện thoại – của cả người lớn
Điều này khó hơn nhưng rất đáng làm. Khi trẻ đang kể chuyện mà bố mẹ liên tục nhìn vào màn hình, con có thể cảm thấy câu chuyện của mình không được chú ý.
3. Việc sửa lỗi
Nếu con dùng sai một từ tiếng Việt, kể hơi lộn xộn hoặc phát âm tiếng Anh chưa chuẩn – cứ để đó. Bữa cơm không phải lúc để sửa từng lỗi.
Nếu gia đình không thể ăn cơm cùng nhau mỗi ngày
Thực tế, không phải gia đình nào cũng có thể duy trì một bữa cơm chung mỗi ngày – giờ làm việc có thể lệch nhau, con cũng có thể học thêm vào buổi tối.
Nguyên tắc trên vẫn có thể áp dụng cho bất kỳ khoảng thời gian nào có ít nhất hai người ở bên nhau và không có màn hình:
Đường đi học và đi về
Mười lăm phút trước khi ngủ
Buổi sáng trong lúc chuẩn bị đi học, đi làm
Một bữa ăn chung vào cuối tuần
Điều quan trọng là sự đều đặn, không phải thời lượng thật dài. Nếu phải chọn, hãy ưu tiên mười phút trò chuyện mỗi ngày thay vì chờ đến một tiếng vào Chủ nhật.
Bắt đầu từ đâu?
Trong bữa cơm tối nay, hãy thử một câu hỏi vòng tròn. Chỉ một câu thôi.
Gợi ý cho lần đầu, vì câu này dễ trả lời và thường mở ra nhiều chuyện thú vị:
“Hôm nay có gì làm mọi người cười không?”
Và người lớn trả lời trước.
Nguồn tham khảo
Bài viết do V-Compass biên soạn, tham khảo từ:
Research review series: English, Ofsted – https://www.gov.uk/government/publications/curriculum-research-review-series-english · Contains public sector information licensed under the Open Government Licence v3.0
Nội dung hướng dẫn cha mẹ về phát triển ngôn ngữ và trò chuyện với con thuộc khu vực công · Contains public sector information licensed under the Open Government Licence v3.0
Özcan, M. (2026). The effect of dialogic reading interventions on narrative skills in the preschool period: a systematic review. Frontiers in Education. DOI: 10.3389/feduc.2026.1817388 (CC BY)
Farrant, B. M. (2012). Joint attention and parent-child book reading. Family Matters, 91. Australian Institute of Family Studies (AIFS) on behalf of the Commonwealth of Australia (CC BY 4.0)
Đây không phải bản dịch của bất kỳ tài liệu nào nêu trên.
