Bảy giờ tối. Con đã học ở trường cả ngày, lại có hai buổi học thêm mỗi tuần, trước mặt vẫn còn bài tập về nhà của ba môn.

Trong tình huống này, câu hỏi của cha mẹ thường là: "Làm sao để con làm bài nhanh hơn?". Nhưng có lẽ câu hỏi đáng đặt hơn là: "Trong tất cả những việc này, phần nào thực sự giúp con học?"

Bằng chứng cho thấy gì và chưa cho thấy gì?

Dữ liệu PISA 2012 của OECD cho thấy học sinh 15 tuổi ở các nước OECD dành gần 5 giờ mỗi tuần để làm bài tập về nhà, ít hơn khoảng một giờ so với năm 2003.

Một con số khác trong cùng bộ dữ liệu còn đáng chú ý hơn: học sinh có điều kiện kinh tế - xã hội thuận lợi dành khoảng 5,7 giờ/tuần cho bài tập về nhà, trong khi nhóm có hoàn cảnh khó khăn dành khoảng 4,1 giờ/tuần.

OECD lưu ý rằng sự chênh lệch này có thể liên quan đến điều kiện học tập tại nhà, chẳng hạn trẻ có không gian yên tĩnh để học hay không, nhận được bao nhiêu hỗ trợ từ cha mẹ và có những nguồn lực học tập nào khác.

Về hiệu quả, Education Endowment Foundation (EEF) ước tính bài tập về nhà có thể mang lại khoảng +5 tháng tiến bộ ở cấp trung học và +3 tháng ở cấp tiểu học.

Tuy nhiên, độ tin cậy của bằng chứng được EEF xếp ở mức thấp. Trong 43 nghiên cứu đáp ứng tiêu chí, một tỷ lệ đáng kể không phải là thử nghiệm ngẫu nhiên có đối chứng và nhiều nghiên cứu chưa được đánh giá độc lập. Vì vậy, các con số trung bình trên cần được nhìn nhận một cách thận trọng.

Kết luận: Bài tập về nhà nhìn chung có thể hỗ trợ việc học, và lợi ích có xu hướng rõ hơn ở cấp trung học. Tuy nhiên, mức độ chắc chắn của bằng chứng thấp hơn nhiều so với cách chúng ta thường nói về hiệu quả của bài tập.

Về nguồn: các tài liệu của OECD và Education Endowment Foundation không được cấp phép mở, nên V-Compass chỉ dẫn số liệu và liên kết, không dịch lại nội dung.

Điều quan trọng hơn: cha mẹ tham gia như thế nào?

Đây có lẽ là một trong những phát hiện thiết thực nhất trong chủ đề này, và nó không liên quan đến việc trẻ có bao nhiêu bài tập.

Một phân tích tổng hợp năm 2023 trên Frontiers in Psychology về sự tham gia của cha mẹ vào bài tập về nhà và kết quả môn toán ghi nhận hai xu hướng trái ngược nhau:

Kiểu tham gia

Tương quan với kết quả

Hỗ trợ (giúp con tự làm được)

r = 0,076

Hỗ trợ theo hướng trao quyền tự chủ

r = 0,133

Can thiệp mang tính kiểm soát (ngồi kèm, ép, làm hộ)

r = −0,153

Đáng chú ý hơn, trong dữ liệu tổng hợp, mối tương quan âm của kiểu can thiệp mang tính kiểm soát mạnh hơn ở các bậc học cao hơn.

Cấp học

Tương quan

Tiểu học

−0,093

Trung học cơ sở

−0,228

Trung học phổ thông

−0,360

Nói cách khác: kiểu hỗ trợ giúp con tự suy nghĩ và tự giải quyết bài tập đi kèm với kết quả tốt hơn; còn kiểu can thiệp, kiểm soát quá nhiều lại đi kèm với kết quả kém hơn.

Cần thận trọng: Đây là các mối tương quan, không chứng minh quan hệ nhân quả. Cũng có khả năng cha mẹ phải can thiệp nhiều hơn vì con vốn đang gặp khó khăn trong học tập. Tuy vậy, dữ liệu hiện có cũng không cho thấy rằng tăng mức độ kiểm soát là một giải pháp hiệu quả.

Bốn nguyên tắc cho cha mẹ

1. Ngồi gần nhưng đừng ngồi kèm

Cha mẹ có thể ở cùng phòng và làm công việc của mình. Con biết rằng cha mẹ vẫn ở đó nếu cần giúp đỡ, nhưng không có cảm giác bị theo dõi từng dòng bài đang viết.

Mục tiêu là để con vẫn chịu trách nhiệm chính với bài tập của mình.

2. Trả lời bằng câu hỏi

Khi con hỏi "Câu này làm sao?", có thể hỏi lại:

  • "Con đọc lại đề xem người ta đang hỏi gì?"

  • "Bài tương tự trong vở con làm thế nào?"

  • "Con đang tắc ở chỗ nào?"

Cách này đôi khi chậm hơn và có thể khiến cả cha mẹ lẫn con sốt ruột. Nhưng phần suy nghĩ vẫn nằm ở phía con và đó mới là phần quan trọng của việc học.

3. Đặt giới hạn thời gian, không chỉ đặt mục tiêu số lượng

Với trẻ tiểu học, cha mẹ có thể thống nhất: "Mình học 30 phút. Hết 30 phút thì dừng, dù đã làm xong hay chưa."

Nếu con thường xuyên không thể hoàn thành bài trong một khoảng thời gian hợp lý, đó là thông tin nên trao đổi với giáo viên, thay vì mặc định giải quyết bằng cách kéo dài giờ học đến khuya.

4. Bảo vệ giờ ngủ tuyệt đối

Đây là một ranh giới nên được ưu tiên. Ngủ đủ giúp học sinh duy trì khả năng tập trung và hỗ trợ kết quả học tập. Vì vậy, việc cố hoàn thành thêm một vài bài tập không nên thường xuyên phải trả giá bằng việc con đi ngủ muộn hơn.

Nói chuyện với giáo viên như thế nào?

Nhiều cha mẹ ngại đề cập đến lượng bài tập vì sợ bị hiểu là đang phàn nàn hoặc xin giảm bài cho con.

Một cách nói đơn giản hơn là: đưa dữ liệu, không đưa phán xét. Chẳng hạn:

"Em muốn báo cô một thông tin: tuần này cháu làm bài môn mình trung bình khoảng 50 phút mỗi tối. Em không biết thời lượng như vậy là nhiều hay bình thường so với các bạn trong lớp nên muốn hỏi thêm cô."

Cách nói này không quy trách nhiệm cho ai, nhưng cung cấp cho giáo viên một dữ kiện cụ thể. Giáo viên cũng có thể không biết chính xác một bài tập mất bao lâu khi học sinh tự làm ở nhà.

Vì vậy, trước khi trao đổi, hãy ghi lại thời gian thực tế trong khoảng một tuần. Cuộc nói chuyện sẽ cụ thể hơn nhiều so với cảm giác "dạo này con có quá nhiều bài".

Một góc nhìn từ hệ thống giáo dục

Tại Anh, các trường không bắt buộc phải giao bài tập về nhà. Chính phủ Anh từng nêu rõ rằng việc có giao bài hay không, cũng như chính sách bài tập được thực hiện thế nào, thuộc quyết định của từng trường.

Điều này không có nghĩa là "không nên giao bài tập". Nó chỉ cho thấy rằng lượng bài tập về nhà không phải là thước đo trực tiếp cho chất lượng của một trường học. Giao nhiều bài hơn không đồng nghĩa với việc trẻ chắc chắn sẽ học tốt hơn.

Khi bài tập trở thành nguồn xung đột chính trong nhà

Nếu phần lớn những cuộc căng thẳng giữa cha mẹ và con đều xoay quanh bài tập về nhà, có lẽ đã đến lúc xem lại cách cả gia đình đang xử lý chuyện học.

Cái giá phải trả lúc này không chỉ là một buổi tối mệt mỏi. Mối quan hệ giữa cha mẹ và con cũng có thể chịu áp lực — trong khi đây lại chính là mối quan hệ con cần dựa vào khi thực sự gặp khó khăn.

Trong tình huống này, có thể cân nhắc tạm rút khỏi vai trò giám sát bài tập trong hai tuần, để con chịu trách nhiệm nhiều hơn với việc học và những vấn đề về bài tập được trao đổi trực tiếp hơn giữa con với giáo viên.

Trong hai tuần đó, điều cần quan sát không chỉ là con hoàn thành được bao nhiêu bài. Hãy chú ý cả không khí trong gia đình, mức độ căng thẳng và cách con phản ứng khi phải tự chịu trách nhiệm nhiều hơn cho việc học của mình.

Có thể bắt đầu từ đâu?

Tuần này, chỉ cần làm một việc: ghi lại thời gian thực tế con dành cho bài tập mỗi tối.

Chưa cần thúc giục, chưa cần thay đổi cách học. Chỉ cần ghi lại thời gian. Cuối tuần, nhìn lại những con số đó.

Với nhiều gia đình, chỉ riêng việc biết con thực sự dành bao nhiêu thời gian cho bài tập đã giúp vấn đề trở nên rõ ràng hơn. Từ đó, cha mẹ có thêm cơ sở để trao đổi với con, với giáo viên hoặc xem lại cách gia đình đang tổ chức thời gian học ở nhà.

Nguồn tham khảo

Bài viết do V-Compass biên soạn, tham khảo từ:

Các số liệu tương quan nêu trong bài đến từ nghiên cứu quan sát, thể hiện mối liên hệ chứ không phải quan hệ nhân quả.

Đây không phải bản dịch của bất kỳ tài liệu nào nêu trên.